In Oslo staan de Noren dezer dagen tot zeven uur in de rij om langs de kist van hun koning te schuiven, in een wachtrij die zich dit weekeinde over ruim een kilometer voor de paleiskapel uitstrekte. Vanmiddag om één uur komt aan dat afscheid een einde, wanneer in de domkerk de uitvaart begint van Harald V, die op 28 augustus op 89-jarige leeftijd stierf, na 35 jaar op de troon, als oudste regerende vorst van Europa. Honderden journalisten uit negentien landen zullen verslag doen van een plechtigheid die het slot vormt van anderhalve week nationale rouw.
Wie de rouwenden voor het paleis vraagt wie ze komen groeten, krijgt steeds hetzelfde antwoord: een koning van het volk, een grootvader voor de hele natie. Premier Støre had het al samengevat in twee zinnen: koning Harald hield van Noorwegen, en Noorwegen hield van zijn koning. Het beeld is geen rouwretoriek. Dit was de kroonprins die negen jaar volhield tot hij met het burgermeisje Sonja Haraldsen mocht trouwen, desnoods, zo liet hij zijn vader weten, bleef hij ongetrouwd. Het was de koning die in 2016 in een toespraak zei dat Noren ook meisjes zijn die van meisjes houden en jongens die van jongens houden. En die nabijheid had hij niet zelf hoeven uitvinden, want zijn grootvader Haakon VII was in 1905 per volksstemming op de troon gekomen, en zijn vader Olav stapte tijdens de oliecrisis van 1973 demonstratief in de tram.
Nederland kent deze figuur, want wij hadden de fietsende koningin. Toen Juliana in maart 2004 stierf, verscheen in HP/De Tijd een beschouwing over haar gewoonheid. Het geheim van Juliana stelde dat die gewoonheid geen natuurverschijnsel was maar een vondst; nergens ter wereld hadden ze een bicycling monarchy, voor de Britten een schrikbeeld, omdat monarchen daar minzaam uit een Rolls-Royce horen te wuiven. En die vondst kwam ergens vandaan. Juliana cultiveerde haar gewoonheid als een vorm van verzet, tegen het protocol, tegen de deftigheid, tegen Bernhard en de bijrol die haar in de wereld van royalty en realpolitik was toebedacht, en zo werd min of meer per ongeluk een mythe geboren: die van de koningin die haar bezoek zelf de thee inschonk.
Wie morgen naar Oslo kijkt, kan die beschouwing ernaast houden. Ook de Noorse gewoonheid is geen karaktertrek maar een constructie met een geschiedenis, alleen een andere: waar Juliana haar gewoonheid moest veroveren op haar eigen rol, kreeg het Noorse koningshuis haar bij de geboorte mee, van een volk dat zijn monarchie per referendum had aangenomen en dus altijd heeft geweten dat het ook anders kon.
Lees hier de beschouwing uit 2004 terug.
