Bij Ground Zero worden vanmiddag, zoals elk jaar, de namen van de bijna drieduizend doden voorgelezen, met een stilte op de minuut van elke inslag. Het is de vijfentwintigste keer, en voor het eerst is er een generatie stemgerechtigde Amerikanen die de dag zelf niet heeft meegemaakt.
Vijf jaar na de aanslagen, in de zomer van 2006, verscheen in HP/De Tijd het omslagverhaal De illusie van 11 september. Het beschreef een beweging die toen nog nieuw was: de 9/11 truth movement, die volhield dat niet Osama bin Laden maar George W. Bush de torens had opgeblazen. Het was geen randverschijnsel meer, blijkens een peiling van de Universiteit van Ohio uit diezelfde maand: 36 procent van de Amerikanen achtte de eigen overheid rechtstreeks betrokken bij de aanslagen of meende dat die ze bewust had laten gebeuren. In Utrecht werd een ‘megacongres’ voorbereid door de website ditkannietwaarzijn.nl, die aankondigde mee te willen doen aan de Tweede Kamerverkiezingen, met als gedroomde lijsttrekker RTL Z-journalist Willem Middelkoop. Zembla wijdde een uitzending aan de samenzweringen waarvan de maker in Trouw alvast verklaarde ‘een believer’ te zijn.
Het stuk nam vervolgens de moeite die het onderwerp toen nog waard leek: alle claims werden stuk voor stuk weerlegd. Waarom de torens recht omlaag vielen, waarom het gat in het Pentagon te klein oogde voor een Boeing, hoe het paspoort van een kaper intact op straat kon belanden, wat de eigenaar van WTC 7 werkelijk bedoelde met ‘pull building 7’. En het ontleedde het denken erachter: de complotdenker wijst eerst een schuldige aan en zoekt daar het bewijs bij, verwerpt zijn hypothese nooit, en had er net een machtig wapen bij gekregen. Internet, schreef het blad, had van een geïsoleerde subcultuur een wijdverbreid netwerk gemaakt waarin iedereen elkaar citeert, kopieert en opzweept: ‘Het zoemt, het gist, het bruist.’
Twintig jaar later beschrijven die zinnen niet langer een subcultuur. Het mechanisme dat in 2006 rond één gebeurtenis werd waargenomen, stond bij elke volgende ramp klaar, van de kredietcrisis tot de pandemie, en de vraag uit het stuk of het geduldige weerleggen ooit iemand heeft overtuigd, is inmiddels een eigen onderzoeksveld. Eén verband uit 2006 bleek profetisch: het percentage Amerikanen dat in een complot geloofde, steeg mee met het wantrouwen in de overheid als geheel.
Lees hier het omslagverhaal uit 2006 terug:
