De ruzie ontstond in een talkshow De Oranjezomer waar Vlam en Gulsen, bekend als modeondernemer en talkshowgast, discussieerden over Thunbergs recente reis naar Gaza. Vlam noemde de activiste een “enorme narcist”, waarop Gulsen fel reageerde: “Jij bent een narcist. Je loopt hier alleen maar te roeptoeteren.”
In hun podcast De X! Factor onderzoeken Van Dijk en Van Fenema hoe de term ‘narcist’ steeds vaker als scheldwoord wordt gebruikt in media en op sociale platforms, vaak zonder enige begrip van de betekenis.
Van Fenema legt uit dat narcisme een persoonlijkheidstrek is, deels erfelijk, waarbij iemand houdt van aandacht en opvallen. “Evolutionair was dit nuttig om groepen te leiden,” zegt ze, maar opvoeding kan het versterken. Als ouders een kind vooral waarderen om prestaties, kan dit leiden tot afhankelijkheid van erkenning. Wanneer deze trekken leiden tot ernstige problemen, zoals conflicten in relaties of op werk, spreekt men van een narcistische persoonlijkheidsstoornis.
“Dan word je bijvoorbeeld uitgekotst omdat je anderen omlaag trapt of geen kritiek verdraagt,” stelt Van Fenema. Zulke patronen, zoals herhaalde breuken met vrienden of werkgevers, vereisen zorgvuldige diagnostiek.
Een diagnose is complex, omdat mensen met narcistische trekken zelden hulp zoeken. “Zeggen ‘ik heb hulp nodig’ is niet hun sterkste kant,” zegt ze. Alleen bij zelfinzicht kan psychotherapie effectief zijn.
Van Fenema deelt een persoonlijk voorbeeld: “Ik ben zelf ook behoorlijk narcistisch. Ik moest een test twee keer invullen omdat ik het niet geloofde.” Therapie hielp haar omgaan met de kwetsbaarheid van narcisme, zoals somberheid bij gebrek aan waardering. Gezonde narcistische trekken, zoals ambitie, kunnen positief zijn, bijvoorbeeld voor het leveren van uitzonderlijke prestaties, maar worden problematisch als ze dysfunctioneren veroorzaken.
Van Dijk vraagt waarom de term zo’n negatieve lading heeft. Van Fenema noemt het een intellectueel scheldwoord, vergelijkbaar met ‘fascist’. “Het is een clusterbom om de ander onderuit te halen zonder te weten wat je zegt,” zegt ze.
De clash tussen Vlam en Gulsen illustreert hoe discussies op televisie of sociale media ontsporen door labels in plaats van inhoud, wat het debat schaadt. Van Fenema pleit voor meer nuance in het gebruik van zulke termen. De talkshowruzie toont hoe de term ‘narcist’ zijn betekenis verliest door onzorgvuldig gebruik, een trend die volgens haar dus getuigt van regelrechte “domheid” en inhoudelijke gesprekken hindert.
Kijk hier de hele aflevering van De X! Factor:
