De directe aanleiding voor de discussie is een recente post van Yesilgöz op X: “Douwe Bob en ik zijn tot een gezamenlijke verklaring gekomen. We zetten daarmee samen een streep onder de afgelopen periode. We kiezen voor verbinding en verantwoordelijkheid.” Van Fenema reageert: “Verbinding en verantwoordelijkheid, prachtig.”
Maar Van Dijk wijst op de context: “Iedereen weet dat Douwe Bob een rechtszaak had aangespannen en dat Yesilgöz bang was om te verliezen. Dit is een compromis.” Met de verkiezingen in zicht was het volgens hem verstandig om de kwestie te sussen, maar het onderstreept haar zwakke optreden.
Van Dijk legt de verantwoordelijkheid voor de lage peilingen grotendeels bij Yesilgöz. “De leider bepaalt hoe kiezers een partij zien, en deze daling is voor een groot deel aan haar te wijten,” zegt hij. Hij noemt vier cruciale fouten die haar positie hebben ondermijnd.
Ten eerste liet Yesilgöz het kabinet vallen over een klein probleem in het asielbeleid rond nareis. “Dat was oplosbaar met de ChristenUnie,” zegt Van Dijk. Veel kiezers nemen haar dit kwalijk.
Ten tweede hief ze de uitsluiting van de PVV op. Voorheen zagen kiezers een stem op de PVV als verloren omdat de VVD samenwerking uitsloot. Door deze barrière weg te nemen, groeide de PVV naar 37 zetels. “Strategisch een enorme misser,” vindt Van Dijk.
Ten derde sloot Yesilgöz na de val van het kabinet-Schoof de PVV opnieuw uit, waardoor ze zichzelf in de armen van PvdA-leider Frans Timmermans manoeuvreerde. “VVD-kiezers willen Timmermans niet als premier,” stelt Van Dijk. “Ze heeft zichzelf klemgezet.”
‘Yesilgöz heeft zichzelf klemgezet’
Ton F. van Dijk
De vierde misser is de kwestie met Douwe Bob. Yesilgöz beschuldigde hem van Jodenhaat, hield te lang vast aan haar standpunt en moest onder druk van een rechtszaak rectificeren. “Ze reageerde te impulsief,” zegt Van Dijk. “Dat maakt haar in de ogen van veel kiezers een lichtgewicht.” Hij vindt dat ze meteen had moeten toegeven: “Zeg de volgende dag: ‘Ik zat fout, ik haal de tweet weg.’ Nu moest ze een zeven minuten durend filmpje maken, wat zwak overkomt.”
Van Fenema vraagt of Yesilgöz’ team van adviseurs niet medeverantwoordelijk is. “Heeft ze geen spindoctors die de strategie uitstippelen?” Van Dijk antwoordt: “Een goede leider voelt instinctief aan wat werkt. Adviseurs kunnen druk uitoefenen, maar de leider beslist.” Hij benadrukt dat Yesilgöz in de Douwe Bob-kwestie direct had moeten rectificeren: “Trek die tweet terug, zeg sorry, ik was te snel. Dan was het klaar geweest.”
Ondanks de kritiek heeft Van Fenema sympathie voor Yesilgöz: “Ik vind haar een sterke, inspirerende vrouw.” Maar Van Dijk concludeert dat haar politieke antenne faalt. Van Fenema voegt toe: “Ze is te voorspelbaar, terwijl Mark Ruttes ondoorgrondelijkheid juist een kracht was.”
De podcastmakers speculeren tenslotte over een leiderschapswissel. Als Yesilgöz opstapt, zou Eelco Heinen, minister van Financiën, het kunnen overnemen. “Hij zou kunnen zeggen: ‘Ik wil niet met de PVV, maar ik sluit ze niet uit als de uitslag dat vereist,’” stelt Van Dijk. Dat zou de VVD uit de impasse kunnen helpen. Maar hij acht de kans klein: “De VVD is te trots. Ze steunen hun leider, ook al leidt dat tot een CDA-scenario: van grootmacht naar kleine oppositiepartij.”
Van Fenema wijst op Yesilgöz’ impulsiviteit: “Ze heeft geen langetermijnvisie, alleen maar brandjes blussen.” Van Dijk beaamt: “Ze maakt steeds keuzes die verkeerd uitpakken.” Hoewel hij haar werk als minister waardeert, vreest hij dat haar leiderschap niet te redden is. “Het rapport over de VVD-nederlaag wordt nu al geschreven,” zegt hij. “De vier fouten liggen al vast en misschien komt er nog wel een vijfde bij.”
Beluister en bekijk de volledige analyse in de nieuwste aflevering van De X! Factor.
