Esther van Fenema noemt het direct een gemiste kans. “Ik vind het jammer dat JA21 niet mee mag doen”, zegt ze, “en dat er eigenlijk weinig recht wordt gedaan aan de behoorlijk rechtse verkiezingsuitslag.”
Ze wijst erop dat de PVV nipt de tweede partij werd en bijna de grootste qua stemmen. “Als je dan zo’n midden, eerder wat links aangehouden minderheidskabinet vormt, vind ik dat gezien de breuklijnen in de samenleving niet superhandig.”
Ton F. van Dijk typeert de coalitie scherp: de VVD is de enige partij die enigszins rechts is, D66 een linkse middenpartij en het CDA een middenpartij “die leunt naar links”. Het resultaat? “Overwegend een wat progressiever kabinet” met slechts 66 zetels. “Het is toch heel moeilijk voor te stellen hoe dat tot een stabiel kabinet leidt.”
Beiden vrezen dat het kabinet permanent overgeleverd zal zijn aan wisselende meerderheden en peilingen. Van Dijk voorspelt: “Dit zal een kabinet worden dat geleid gaat worden door de peilingen en ook wat zijn einde gaat vinden als de peilingen daartoe aanleiding geven.”
‘Dit zal een kabinet worden dat geleid gaat worden door de peilingen en ook wat zijn einde gaat vinden als de peilingen daartoe aanleiding geven.’
Ton F. van Dijk
Esther van Fenema vult aan dat frustratie in de oppositie – zowel links als rechts – het moeilijk maakt om iets voor elkaar te krijgen. “Hoe krijg je in hemelsnaam iets gedaan met zoveel weerstand?”
Van Fenema maakt zich vooral zorgen over de dynamiek bij kiezers aan de rechterflank. “Als jouw wereldbeeld, jouw zorgen over de samenleving zo niet worden onderkend in Den Haag, dan maak ik me zorgen over de ontvlambare dynamiek in Nederland.” Ze ziet de keuze voor uitsluiting van JA21 als munitie voor radicalere partijen als Forum voor Democratie. “Het drijft steeds verder uit elkaar.”
Ton F. van Dijk noemt het kabinet uiteindelijk een voortzetting van Rutte III en IV, alleen zonder ChristenUnie en met een minderheidsstatus. “We hebben eigenlijk heel weinig bereikt”, concludeert hij cynisch. “Dezelfde partijen die deels verantwoordelijk zijn voor de huidige situatie regeren opnieuw, maar nu zonder meerderheid.”
Van Dijk had dan nog liever een “semi-nationaal kabinet” gezien met zowel JA21 als GroenLinks-PvdA: “Dan hadden ze gezamenlijk kunnen zeggen: we gaan niet alle ideologische discussies voeren, maar op twee, drie grote problemen stappen maken.”
Esther van Fenema noemt dit een “geneutraliseerd kabinet” waarbij links en rechts elkaar opheffen.
De conclusie van het duo is somber: dit minderheidskabinet lijkt vooral een tijdelijke oplossing die de urgente problemen en de stem van de kiezer onvoldoende serieus neemt. Beiden verwachten veel koffiedrinken, opportunisme en een vroegtijdig einde.
Beluister hier de podcast:
