Het is nu zes weken geleden dat Joe Biden zich terugtrok als kandidaat voor een tweede termijn, en Donald Trump is nog steeds op zoek naar het juiste antwoord. Schijnbaar doelloos scharrelt hij door de ring, mompelend, schreeuwend, lukraak zwaaiend met ledematen. Het onoverwinnelijke monster is op een vitaal punt geraakt en zijgt ineen, maakt nog wat ongecoördineerde bewegingen en slaat tegen de grond - dat filmcliché dringt zich op. Maar het is evenzeer een cliché dat de verzetsstrijders juichend de overwinning vieren en niet zien dat het gevelde monster alweer één oog geopend heeft.
De carrière van Donald Trump is een lange, lange reeks dwaasheden. Als één daarvan een normaal mens niet fataal wordt, dan toch zeker nummer twee. Bij Trump lijken ze eerder als een soort serum te werken; elke nieuwe aanval verhoogt zijn immuniteit. Het is alweer tien jaar geleden dat commentatoren van verbijstering op hun stoel zaten te tollen: de ene politieke oerwet na de andere lapte Trump lachend aan zijn laars, en een jaar later trok hij in het Witte Huis. Als hem dat nu weer lukt is dat slechts een voortzetting van dezelfde perverse logica: dat spelregels bedoeld zijn voor mensen die zich eraan houden. Dat wetten werken tot ze niet meer werken.
Een belangrijke vraag is of Trump gaat vervelen. In commentaren vallen de laatste weken steeds vaker termen als ‘oud’, ‘sleets’, ‘voorspelbaar’, ‘langdradig’ en ‘saai’. Toen hij de nationale politiek betrad met zijn clowneske optreden leek de gevestigde politiek ineens stoffig en boring, maar de clown is zelf boring aan het worden. Zijn speeches duren vaak anderhalf, soms twee uur, en halverwege beginnen bezoekers weg te lopen. Camera’s registreren gapende gezichten, mensen die verveeld naar een overtrekkend wolkje kijken.
De gevestigde politiek leek ineens boring, maar de clown is nu zelf boring aan het worden.
Laat ik eens zo’n speech helemaal afkijken, dacht ik van de week. Wat doet hij nu precies? Geloof mij, Wittgenstein ontcijferen is een picknick vergeleken bij de lectuur van Trumps ‘remarks’ in Potterville, Michigan, op 30 augustus jongstleden.
Het is niet moeilijk om wat Trump geacht werd te zeggen te extraheren uit wat hij uiteindelijk allemaal zei. Als hij het script volgt kijkt hij van het ene autocueschermpje naar het andere en spreekt met de wankele intonatie van een ongeoefende voorlezer. Dan kijkt hij weg, je hoort de aanhalingstekens op de grond vallen, hij haalt zijn handen van de lessenaar, maakt de bekende harmonicabeweging en het freestylen begint.
Aanvankelijk sprak Trump altijd uit het hoofd. Toen hij president werd verscheen de autocue, herkenbaar aan de twee glazen plaatjes schuin voor het podium. De commentatoren herademden: gelukkig, hij wordt professioneel. Maar al snel begon hij weer te improviseren. Zijn team blijft proberen hem ervan af te houden, maar het lukt niet. Trump denkt: tekst die anderen voor mij schrijven kan natuurlijk nooit zo goed zijn als wat ik zelf spontaan bedenk. Intussen is hij tien jaar ouder en het contrast tussen zijn script en zijn ad libs begint steeds meer in het oog te lopen. Zijn gedachten ontsporen voortdurend, die ontsporingen ontsporen ook weer, en dat herhaalt zich soms drie, vier keer, voor hij teruggaat naar zijn tekst. Als een kogel in een flipperkast caramboleren we door zijn brein, bellen gaan af, symbolen lichten op, de zaak staat te schudden en te trillen en de trekharmonica draait overuren. Dan ebt het weg, gedesoriënteerd zoekt hij de autocue weer op en het ongemakkelijke voorlezen wordt hervat. ‘Waar was ik…’ zie je hem denken, maar hij heeft geleerd dat niet hardop te zeggen. Trumps eigenlijke tekst wordt nooit vrijgegeven, maar in de Potterville-speech, die 70 minuten duurt, zitten vijf, zes van dit soort uitbraken.
De voorbeelden zijn bekend: een incoherent verhaal over haaien, scheepsaccu’s en elektrocutie, over windmolens die vogels in stukken hakken, door hun geluid kanker veroorzaken en sowieso zinloos zijn omdat het soms niet waait. ‘Windenergie is trouwens ook de reden dat bacon onbetaalbaar is geworden, wist u dat?’ Hij suggereerde om desinfectiespray te injecteren tegen corona, bij wijze van ‘schoonmaak’. Hij praat graag over the late great Hannibal Lecter, seriemoordenaar, hoofdpersoon in Silence of the lambs, a ‘wonderful man’. Cheerio’s, een ontbijtgraan, kost nu tientallen dollars per pond, dankzij Joe Biden. En, trouwens: ‘Je kunt niet eens meer over straat lopen om een brood te kopen. Je wordt overvallen of verkracht.’ Trump verloor met acht miljoen stemmen in Californië, een typisch democratisch electoraat, maar ‘als Jezus naar beneden was gekomen om de stemmen te te tellen, had ik gewonnen.’ En met de genderrage is het inmiddels zó ernstig, ‘your kid goes to school and he comes home a few days later with an operation. The school decides what’s going to happen with your child. And many of these childs, 15 years later say, what the hell happened? It’s incredible.’ Kinderen zijn meerdere dagen achtereen op school, daar worden operaties verricht en het meervoud van child is childs?
Ik zei: doe dat onderzoek maar over, want geen enkele president werd slechter behandeld dan Donald Trump. Ik ben zelfs neergeschoten! En joost mag weten waar dát vandaan kwam.
In minuut 27 van de Potterville-monoloog gaat het over elektrische auto’s. Trump heeft Brian van de autovakbond op het podium geroepen voor een steunverklaring en als Brian weer weg is orgelt hij nog wat door over auto’s. Hij laat de naam Californië vallen. Dan gebeurt het: eerder heeft hij gezegd dat Kamala Harris het onderwijsbeleid van Californië vernietigd heeft, nu hij moet hij daaraan denken, zijn ogen lichten op, zijn handen gaan gaan omhoog en klik, daar is de uitweiding-in-de-uitweiding: ’Californië, dat trouwens vernietigd werd door kameraad Harris. Ik heb een groot gebouw daar. Ik zou er niet over moeten praten maar ’t is oké, kan me geen zak schelen, dit is nu eenmaal wat ik doe. Ik zou moeten zeggen dat het de beste stad ter wereld is, verkopen en wegwezen, toch? Maar dat kan ik niet. Kan me niet schelen, weet je? Ik heb miljarden dollars verloren, miljarden dollars. Weet je, iemand zei: ‘Hoeveel heb je verloren, denk je?’ Ik zei ‘waarschijnlijk twee, drie miljard. Geen probleem, kan me niet schelen.’ Ze zeggen: ‘Zou je het weer doen?’ En dat is nog maar het minste. Ze zeggen altijd - ik weet niet of jullie dat weten. Lincoln werd héél slecht behandeld. Eh, Jefferson, was ook behoorlijk afschuwelijk. Andrew Jackson, die was het ergste, zeggen ze. Slechter behandeld dan enig andere president. Ik zei: doe dat onderzoek maar over, want geen enkele president werd slechter behandeld dan Donald Trump. Ik ben zelfs neergeschoten! En Joost mag weten waar dát vandaan kwam.’
Joe Biden leed één avond vormverlies en de natie stelde zijn cognitieve fitheid ter discussie, Donald Trump heeft een lange, lange geschiedenis van flaters, fabels, nonsequiturs en malapropismen en wordt door ongeveer de helft van de bevolking beschouwd als een geschikte presidentskandidaat. Als Kamala Harris in een speech of interview één zo’n gestoord prevelement zou afgeven, was ze de risee van de media en verder kansloos. Trump heeft eigenhandig de standaard voor politieke geschiktheid in tweeën gedeeld. Hij heeft de meest elementaire test voor verkiesbaarheid in een democratie - is de kandidaat compos mentis? - voor zichzelf weten op te schorten, terwijl die voor de tegenpartij van kracht bleef. Een formidabele prestatie! Voor Democraten ligt de lat op ‘volwassene’, voor Trump wordt hij verlaagd naar ‘tienjarige’.
In de Amerikaanse media is steeds meer commentaar op zijn ramblings en gisteren kwam hij met een reactie. ‘Ze zeggen dat ik bazel, maar dat is helemaal niet zo. Ik doe de weave. Weet u wat de weave is? Ik praat over acht of negen verschillende onderwerpen en die komen uiteindelijk allemaal op briljante wijze bij elkaar. Dat is geen bazelen - je neemt een onderwerp, je stapt even over op iets anders, dan ga je weer terug naar je onderwerp, en dat doe je twee uur achter elkaar zonder zelfs maar één woord verkeerd uit te spreken. Vrienden van mij die hoogleraar Engels zijn, die zeggen: het is het meest briljante dat ik ooit gezien heb.’
The weave, een nieuwe meme was geboren. En, brekend: Trump heeft vrienden die hoogleraar Engels zijn.
Met elke demonstratie van Trump’s dwaasheid zullen een paar van zijn fans afhaken of switchen naar de kandidaat die ze zo te zien wel op een rijtje heeft. De vraag is hoe vaak dat tussen nu en 5 november zal gebeuren. Het is als met geloven in Sinterklaas. Hoe meer leeftijdsgenootjes afhaken, hoe moeilijker het wordt te volharden. Als er vanuit de Republikeinse Partij wordt ingegrepen en ze weten Trump vanaf nu on message te houden, kan het tij voor hem misschien nog keren.
Deze verkiezing gaat meer en meer over karakter, beheersing, mediavaardigheid, focus en charme. Eén uitglijer op dat terrein kan beslissend zijn, voor beide kandidaten. Het televisiedebat van dinsdag 10 september a.s. wordt ongemeen spannend.
