De duistere kant van Forum voor Democratie werd woensdag uitgezonden op NPO 3, na eerdere publicatie op YouTube. De documentaire is gemaakt door Sarah Bakker, politiek verslaggever bij PowNed. Bakker sprak met diverse ex-leden en insiders van FVD en de jongerentak JFVD. Sommigen treden onder eigen naam op, onder wie Yernaz Ramautarsing en oud-raadslid Ruby Pichel. Anderen zijn met AI-stemmen onherkenbaar gemaakt om represailles te voorkomen. Uit hun verhalen rijst het beeld op van een partij met een persoonlijkheidscultus rond een handvol mensen, met sociale controle, intimidatie van critici en een sterke focus op geld binnenhalen via leden, subsidies en lokale ‘hubs’. Antisemitische en neonazistische uitlatingen worden in de top getolereerd. De timing is ongemakkelijk voor FVD: in de peilingen staat de partij van fractievoorzitter Lidewij de Vos inmiddels ver boven de zeven zetels waarmee zij in oktober 2025 de Tweede Kamer binnenkwam.
Wat Van Fenema vooral nieuw vond, is de centrale rol die de documentaire toedicht aan Freek Jansen, de rechterhand van partijleider Thierry Baudet. Jansen wordt erin neergezet als iemand die de Holocaust relativeert en bewondering heeft voor nazi-Duitsland.
Voor Van Dijk is dat geen nieuws. In een onthullend stuk op deze website, in mei 2020, schreef hij al over Jansens eerste baan in 2016 als IT-specialist bij de raadsgriffie van Westland. Tijdens een arbeidsconflict tussen toenmalig griffier Nico Broekema en de gemeente werd in een verweerschrift vastgelegd dat Jansen op zijn werk de Holocaust relativeerde en de economische politiek van nazi-Duitsland verheerlijkte. Diezelfde Jansen maakte ook een mailadres aan op naam van Jacques Tichelaar (PvdA), commissaris van de Koning in Drenthe. Tichelaar deed aangifte wegens identiteitsfraude. Op aandringen van burgemeester Sjaak van der Tak (CDA) van Westland werd die aangifte ingetrokken. Jansen heeft de uitspraken nooit ontkend. Broekema werd later door de gemeente ontslagen, een ontslag dat de Centrale Raad van Beroep in september 2020 alsnog ongegrond verklaarde.
Destijds, zegt Van Dijk, kon je nog denken aan jeugdig doorslaan. De documentaire laat nu zien dat het structureel is en dat dezelfde Freek Jansen, inmiddels Tweede Kamerlid, dezelfde denkbeelden lijkt te koesteren.
FVD reageert volstrekt onaangedaan. De partij claimt op sociale media juist een toestroom van nieuwe leden sinds de uitzending. Van Dijk herkent het mechanisme. Hoe harder de aanval, hoe sterker het FVD-verhaal van underdog tegen elite klinkt.
‘Het relativeren van de Holocaust door een Kamerlid is voor mij de absolute grens.’
Ton F. van Dijk
Wat dan wel te doen, daarover lopen de meningen uiteen. Bij Pauw, De Wit & Moggré zat woensdagavond Bas Erlings, voormalig VVD-campagnestrateeg. Hij pleitte voor een verbod van FVD. CDA-lijsttrekker Henri Bontenbal, ook aan tafel, betoogde juist dat het gesprek moet worden aangegaan en dat verbieden vaak averechts werkt. Van Fenema oppert een soort assessment voor politici, waarbij ze afstand moeten nemen van bepaalde denkbeelden. Van Dijk wijst naar de verkiezingen: dat assessment hebben we al. Het probleem is volgens hem dat steeds meer Nederlanders bewust voor FVD kiezen.
Vanuit FVD-hoek klinkt al langer het verwijt dat ook links figuren met een belast verleden in dienst houdt. Wijnand Duyvendak, oud-Kamerlid voor GroenLinks die in 2008 aftrad nadat hij in zijn autobiografie had bekend dat hij in 1985 had ingebroken in het ministerie van Economische Zaken, is sinds maart van dit jaar strategisch adviseur bij PRO, de fusiepartij van GroenLinks en PvdA. Een PowNed-documentaire over dat verleden is er niet gemaakt. Voor Van Dijk geldt: journalistieke documentaires als die van Bakker blijven noodzakelijk, ook als ze de partij in kwestie ogenschijnlijk gratis publiciteit opleveren. Wie zwijgt, normaliseert.
Van Fenema brengt nog wel een complicatie in. Voor veel jongeren is de Holocaust een ver-van-mijn-bed-show. Van Dijk ervaart juist het tegenovergestelde bij zichzelf. Hij is in 1962 geboren, dichter bij de oorlog dan hij destijds besefte, en nu hij ouder wordt voelt het urgenter. Een Tweede Kamerlid dat de Holocaust relativeert hoort volgens hem niet in het Nederlands Parlement, hoe begrijpelijk de woede van veel FVD-stemmers ook is. Als zoiets met harde gegevens kan worden aangetoond, vindt hij ook een partijverbod bespreekbaar. Het is voor hem de absolute grens die deze democratie nooit meer mag overschrijden.
Wekelijks bespreken Ton F. van Dijk en Esther van Fenema de meest spraakmakende kwesties van de week. De X! Factor is een podcast over politiek, media en menselijk gedrag.
