Omtzigts afscheid is een klap voor NSC. De partij, die hij in 2023 heeft opgericht na de pijnlijke breuk met zijn oude partij het CDA, ontleent z’n politieke bestaansrecht aan een intens en persoonlijk pleidooi voor een nieuwe bestuurscultuur en sociale rechtvaardigheid. Omtzigt werd in de periode daarvoor door het CDA gemarginaliseerd, met als dieptepunt ‘functie elders’.
Met NSC bood Omtzigt een alternatief voor de jarenlange neoliberale en verwaterde middenkoers van de christendemocraten en sprak het Kamerlid uit Enschede kiezers aan die klaar waren met traditionele machtspolitiek. Zo behaalde hij de laatste verkiezingen maar liefst twintig zetels.
De plotselinge exit van Omtzigt maakt NSC nog kwetsbaarder dan de partij onder zijn opgebrande leiderschap al was geworden. Het is de opdracht aan Van Vroonhoven om de partij-identiteit nu te versterken in plaats van te vertroebelen.
Vrijwel onmiddellijk na het vertrek van de oprichter van NSC zei Van Vroonhoven in het televisieprogramma Dit is Tijs dat een CDA-fusie “op den duur niet uitgesloten” is. Deze uitspraak toont een ernstig gebrek aan sensitiviteit en staat haaks op de wens om de identiteit van NSC veel duidelijker voor het voetlicht te brengen.
Het bestaansrecht van NSC ligt in verzet tegen de oude politiek van het CDA – de partijtop die Omtzigt wegpestte en de weinig transparante compromissen die kiezers afstootten. Door een fusie te overwegen, miskent Van Vroonhoven de geschiedenis die NSC ten diepste definieert. Veel kiezers, waaronder ex-CDA’ers, kozen NSC juist als de vurig gewenste breuk met dat verleden.
De politieke realiteit van dit moment vraagt om het versterken van de unieke aanvangspositie van NSC. In plaats daarvan wekt Van Vroonhoven met haar ondoordachte flirt met het CDA de indruk dat NSC een tijdelijke afsplitsing is. Zij moet toch begrijpen dat de toekomst van NSC niet ligt in toenadering tot oude structuren?
Van Vroonhoven’s uitspraken over het lijsttrekkerschap – voorzichtig in Dit is Tijs (“ik sluit het niet uit”) en daarna opmerkelijk stellig in Bar Laat (“ik denk dat ik ja zeg”) – versterken het beeld van leiderschap gebaseerd op overhaaste keuzes.
Als nieuwe fractievoorzitter met een CDA-verleden had ze terughoudendheid moeten tonen. Haar snelle claim op het lijsttrekkerschap, terwijl NSC het vertrek van oprichter Pieter Omtzigt nog verwerkt, voelt opportunistisch en riskeert interne verdeeldheid.
Door uitgerekend het CDA te omarmen en vrijwel tegelijkertijd het lijsttrekkerschap te claimen, verzwakt ze wat er nog over is van een aangeslagen politiek experiment.
Partijleden verwachten een leider die vertrouwen opbouwt, niet iemand die direct de hoogste positie najaagt zonder zich af te vragen of zij hiervoor wel geschikt is, waar velen - ook binnen haar eigen fractie - deze vraag inmiddels met ‘nee’ beantwoorden.
Weloverwogen en doordacht handelen leert leiders hun eigen motieven en achterban te begrijpen. Van Vroonhovens uitspraken tonen een tekort aan beide. Ze lijkt blind voor de gevoeligheid van NSC-kiezers voor toenadering tot het CDA. Daarnaast komt haar profileringsdrang uitgesproken opportunistisch over.
NSC staat op een kruispunt. Van Vroonhoven kan de visie van Omtzigt voortzetten of NSC laten opgaan in de schaduw van de partij die het unieke (en kwetsbare) Kamerlid aanzette tot het grote avontuur.
Door uitgerekend het CDA te omarmen en vrijwel tegelijkertijd het lijsttrekkerschap te claimen, verzwakt ze wat er nog over is van een aangeslagen politiek experiment. Haar timing is bovendien een affront jegens Omtzigt, die nog niet eens formeel afscheid heeft genomen in de Kamer.
