Natuurlijk, de gaswinning in Groningen heeft decennialang voor immense problemen gezorgd. Aardbevingen hebben huizen verwoest, gemeenschappen ontwricht en het vertrouwen in de overheid geschaad. De burgers daar verdienen rust en herstel. In beginsel is het stoppen met de reguliere winning een terechte keuze. Maar wat als een extreme crisis toeslaat?
Stel je voor: een oorlog escaleert, leveringen uit het Midden-Oosten en de VS stoppen abrupt en een barre winter leidt tot extreme gastekorten waarbij duizenden Nederlanders sterven aan de kou. Hoe verantwoordt de regering dan de beslissing om een strategische reserve van ruim 450 miljard kubieke meter gas – goed voor tien tot vijftien jaar binnenlands gebruik – voorgoed ontoegankelijk te maken?
Het Groningenveld was decennialang de kurk waarop de Nederlandse economie dreef. Maar aardbevingen leidden tot duizenden schademeldingen en een parlementaire enquête die concludeerde dat de overheid ten onrechte prioriteit gaf aan inkomsten boven veiligheid. Daarna werd de winning definitief gestopt, met de belofte van ontmanteling.
Nu, in 2026, waarschuwen experts zoals TNO expliciet tegen het volstorten van alle putten. Zij pleiten voor het behouden van een aantal als noodreserve, juist vanwege acuut denkbare tekorten in onvoorziene situaties. JA21-leider Joost Eerdmans noemt het dichtmetselen een ‘blunder van de eeuw’. Toch drukt het kabinet door, vooral om Groningers te overtuigen dat het écht voorbij is.
Deze aanpak is kortzichtig. Veiligheid van Groningers is cruciaal en stoppen met gaswinning behoort het uitgangspunt te zijn, maar in een (mondiale) noodsituatie en langdurig gestopte gasleveringen uit het buitenland weegt de nationale veiligheid zwaarder.
Alle putten vullen met beton kost 2 miljard euro en maakt heropening praktisch onmogelijk, met nieuwe boringen die jaren vergen en extra risico’s. De NAM bevestigt dat een paar locaties openhouden theoretisch kan, zij het met aardbevingsrisico’s.
Lagere verwarmingsmogelijkheden leiden direct tot meer sterfte onder kwetsbaren, zoals ouderen en chronisch zieken.
Maar in een catastrofe waarbij gasleveringen volkomen stil komen te vallen en geen alternatieven voorhanden zijn, zou dat risico acceptabel moeten zijn om – specifiek onder die omstandigheden – levens te redden.
Het hypothetische scenario van duizenden doden door kou is helaas geen sciencefiction. Kou is een stille killer: in Nederland leidt de winter consequent tot hogere sterfte. Zo overlijden gemiddeld meer mensen in de wintermaanden dan in de zomer.
Een acuut gastekort zou dit effect exponentieel versterken: lagere verwarmingsmogelijkheden leiden direct tot meer sterfte onder kwetsbaren, zoals ouderen en chronisch zieken. In een strenge winter zonder Gronings gas als laatste redmiddel zijn honderden, wellicht duizenden extra doden realistisch.
Tegenstanders benadrukken emotionele redenen: het herstel van vertrouwen en het voorkomen van psychische schade bij Groningers. Staatssecretaris Vijlbrief noemt sluiting rationeel, niet emotioneel, vanwege de onveilige winning.
Maar leveringszekerheid is geen vies woord; het is een realiteit in een onzekere wereld. Als duizenden bevriezen in een koude winter zonder alternatieven, hoe legt premier Jetten dat dan uit?
In plaats van volstorten is er de hybride oplossing: sluit de meeste putten, maar behoud een handvol als ‘strategische noodoptie’, met strenge voorwaarden en compensatie voor Groningers. Dit voorkomt naïef idealisme en erkent de harde realiteit van crises. Uiteindelijk gaat het om verantwoordelijkheid. Een regering moet vooruitdenken, niet alleen reageren op trauma’s uit het verleden.
