Bij het linkse platform Left Laser zei Markuszower dat Nederland Palestijnse vluchtelingen aan de grens met maximaal geweld moet tegenhouden, ‘misschien met nog meer geweld dan waar ze vandaan komen’. Een paar dagen later, tijdens een protest tegen een asielzoekerscentrum in Loosdrecht, beaamde hij tegenover een demonstrant dat Nederland wordt ‘omvolkt’. Dat woord verwijst naar de complottheorie dat een elite bewust migranten binnenhaalt om de witte bevolking te vervangen. De inlichtingendienst AIVD noemt die theorie feitelijk onjuist, en de term wordt in verband gebracht met nazi-Duitsland. Het Openbaar Ministerie heeft inmiddels twintig aangiftes wegens opruiing ontvangen, en bij de politie kwamen ongeveer tweehonderd meldingen binnen.
Van Fenema is niet verbaasd. Markuszower was tenslotte altijd al de hardliner naast Wilders. Zij ziet een man die kalmer en verbindender wilde klinken dan zijn oude leider, maar die in zijn opvattingen niets nieuws liet horen. ‘Wat ik zag, was een man die er helemaal niet over nadacht, maar gewoon instinctief reageerde,’ zegt ze.
Van Dijk voegt daaraan toe: ‘Ze hadden vroeger dat programma Wie van de Drie. Deze week is de echte Markuszower opgestaan. Hij profileerde zich als redelijk alternatief voor Wilders, maar heeft zijn ware gezicht laten zien.’
‘Het is ongelooflijk dom dat Markuszower dit gedaan heeft, want ik zie geen enkele winst.’
Ton F. van Dijk
Dat we daarvan schrikken, zegt volgens Van Fenema vooral iets over onszelf. ‘We zijn in zekere zin een best dom volk, dat helemaal niet meer geïnteresseerd is in wat iemand daadwerkelijk denkt of waar hij voor staat. We kijken alleen nog naar de vorm.’
Toch hoeft het wangedrag hem volgens Van Fenema niet te schaden. Wat op een blunder lijkt, kan voor een deel van de kiezers juist de aantrekkingskracht zijn, want mensen snakken naar authenticiteit, een politicus die zegt wat hij denkt, of je het nu met hem eens bent of niet.
Excuses kwamen er, maar met tegenzin. Markuszower belooft het woord ‘omvolking’ voortaan te vermijden omdat het anderen kwetst, maar zijn boodschap blijft staan: de vorm had beter gemoeten, de inhoud niet.
Premier Jetten liet weten dat samenwerking moeilijk wordt zolang hij zijn woorden niet terugneemt, en ook VVD en CDA houden afstand. Voor een coalitie die met haar 66 zetels geen meerderheid heeft, is dat geen kleinigheid, want zij kan de zeven stemmen van de groep-Markuszower goed gebruiken.
Van Dijk meent dat Markuszower zich met dit alles vooral zelf heeft beschadigd. Dat iemand zich in een korte periode twee keer zo radicaal uit, kan volgens hem geen toeval zijn, maar wat de drijfveer ook was, het heeft hem niets opgeleverd. Hij spreekt van een regelrechte implosie. ‘Hij is door de mand gevallen. Het is ongelooflijk dom dat hij dit gedaan heeft, want ik zie geen enkele winst.’
Wekelijks bespreken Ton F. van Dijk en Esther van Fenema de meest spraakmakende kwesties van de week. De X! Factor is een podcast over politiek, media en menselijk gedrag.
