Klok deed zijn uitspraken bij het Mediaforum van KRO-NCRV op NPO Radio 1, een terugkerend gesprek waarin hoofdredacteuren en presentatoren de staat van de media bespreken. Fleur Agema, tot vorig jaar vicepremier en minister van Volksgezondheid en ruim zeventien jaar Kamerlid voor de PVV, was bij Pauw & De Wit te gast om te spreken over de lopende corona-enquête. Als voormalig zorgminister is zij daarvoor bij uitstek gekwalificeerd. Toch vond Klok haar aanwezigheid onwenselijk. Zijn redenering, zoals Van Dijk die in de podcast samenvat: deze extreemrechtse mensen moet je niet meer uitnodigen, en journalisten moeten elkaar daarop corrigeren, want als zij het zelf niet doen, grijpt de politiek in. De vraag die in de podcast voorligt, is of dit zelfregulering is of een verkapte manier om onwelgevallige stemmen buiten de deur te houden.
Voor Van Fenema is de opvatting op zichzelf al moeilijk te bevatten. Dat iemand die beëdigd is geweest als minister op grond van diezelfde rol uit het publieke debat zou moeten worden geweerd, noemt zij uitermate problematisch. De achterliggende intentie kan zij nog wel volgen, namelijk de wens om een cordon sanitaire rond radicaal-rechts te leggen, zoals dat in Nederland en daarbuiten vaker wordt bepleit. Maar het effect op langere termijn keert zich tegen dat doel. Mensen worden er boos over, hun wantrouwen tegen de publieke omroep en de kranten groeit, en ze trekken zich verder terug in hun eigen bubbel.
Van Dijk probeert te doorgronden waarom Klok denkt dat hij hiermee iets goeds doet. Na de electorale opmars van radicaal-rechts, in Nederland en met de AfD in Duitsland, wil Klok volgens hem een brandmuur optrekken: geef deze politici geen platform, want anders help je hen alleen maar aan electoraal succes met makkelijke antwoorden. In die redenering schuilt een naïviteit, meent Van Dijk. Wie denkt dat het weghalen van een podium de onvrede laat verdwijnen, bereikt eerder het tegenovergestelde en voedt de achterdocht die radicaal-rechts juist groot maakt.
Wat Van Dijk nog het meest verontrust, is dat deze opvatting bij de Volkskrant kennelijk volledig geaccepteerd is, iets wat men daar als vanzelfsprekend beschouwt. Een hoofdredacteur die zoiets zegt terwijl zijn redactie het niet met hem eens zou zijn, zou de volgende dag een groot probleem hebben
‘Een hoofdredacteur die zoiets zegt, en het zou op zijn krant niet worden gedeeld, had de volgende dag een motie van wantrouwen aan zijn broek.’
Ton F. van Dijk
Een gezonde democratie veronderstelt dat mensen ondanks hun meningsverschillen een aantal grondwaarden delen. Politiek is een strijd tussen ideeën over hoe de samenleving het beste kan worden ingericht, maar over de spelregels daaronder hoor je het eens te zijn. Klok trekt zijn grens op een plek die voor Van Dijk onbegrijpelijk is. Waar hij zelf de grens trekt bij de Hitler-uitspraken bij omroep Ongehoord Nederland, en veel mensen met hem, plaatst Klok een beëdigd oud-minister en gekozen volksvertegenwoordiger buiten de orde.
Voor beiden is het fragment vooral een teken van iets groters. De samenleving valt uiteen in gescheiden werelden die elkaars taal niet meer verstaan, zegt Van Fenema, en dat stemt haar somber. Het is dezelfde spraakverwarring waar zij eerder die week op sociale media haar zorg over uitte. Van Dijk deelt die somberheid, al ziet hij ook een lichtpunt. Hij moet er niet aan denken dat een handvol hoofdredacteuren namens enkele grote kranten voorschrijft hoe de wereld in elkaar zit, en juist daarom is hij blij met de sociale media, waar ook andere geluiden klinken. Maar het beeld dat overblijft, is dat van een land waarin mensen elkaar kwijtraken, en waar dat gebeurt, waarschuwt Van Dijk, kunnen lelijke dingen ontstaan.
Wekelijks bespreken Ton F. van Dijk en Esther van Fenema de meest spraakmakende kwesties van de week. De X! Factor is een podcast over politiek, media en menselijk gedrag.
