In het huidige mediatijdperk verwordt de romankunst tot een ongevaarlijke eenheidsworst. Dat betoogt, vrij vertaald, Bas Heijne in Echt zien. Maar Heijne heeft niet goed gekeken.
Zullen we het eens over Bas Heijne hebben? U weet wel, de oppergod van opiniërend Nederland, om wiens naam altijd een wierookwalmpje hangt van nuance en eruditie? Heijne is zo iemand die precies weet te duiden hoe onze samenleving in elkaar steekt en hoe de politiek daar eigenlijk op zou moeten reageren – en heel NRC-lezend Nederland is dat dan druipend van ontzag met hem eens.
Zelf krijg ik altijd een wat pislauw, nikserig gevoel van wat die man allemaal bij elkaar opinieert. Herkauwerette is het vaak. Je haalt hier eens een filosoof aan, daar eens een socioloog, citaatje van een politicus erbij, motto van een bekende schrijver erboven, en je hebt een Heijne-original.
Nieuw hoogtepunt in dit holle universum is Heijnes onlangs verschenen essay Echt zien – Literatuur in het mediatijdperk. Want ja, behalve over de Nederlandse samenleving heeft de voormalige romancier Heijne (laatste roman: Suez, 1992) ook een mening over literatuur.
Wat is de kwestie in dit nogal uit de kluiten gewassen essay (99 pagina’s)? De arme Bas leest niet meer zo graag romans, en daar zit hij nogal mee. De roman lijkt wel op sterven na dood (nee, hou je hand even voor je mond als je gaapt) of verkeert dan toch in elk geval in een ernstige crisis. De Grote Duider van onze Tijdgeest vraagt zich af hoe dat zo gekomen is.
Kort samengevat komt het antwoord erop neer dat in ons mediatijdperk het idee van een gedeelde cultuur versnipperd is geraakt. Kennis wordt fragmentarisch en mensen worden subjectiever in hun kenniskeuze: waar ze behoefte aan hebben, nemen ze tot zich, de rest laten ze liggen. Daar past het afwijkende, kritische geluid van de literaire roman niet in, en wat je dus ziet gebeuren is dat de romankunst steeds meer een ongevaarlijke eenheidsworst wordt. Mensen lezen boeken voornamelijk nog om hun verbeelding (of die van de schrijver) een sluier over de realiteit te laten leggen. Vluchtgedrag dus.
Heijne wil naar een literatuur die de verbeelding juist aanspreekt om die sluier af te rukken, die ‘de mythe ontmythologiseert, die het cliché ongeldig maakt, het gemakzuchtig in goed en kwaad denken in een ander licht zet’. Anders gezegd: een literatuur die uitnodigt en prikkelt tot ‘echt zien’.
Dat is alles, in feite.
Slaat u ook zo achterover van schrik, verrassing en ontzag? Nee hè? Want als er iemand in staat is om een sluier van slap geouwehoer over de werkelijkheid heen te draperen, dan is het Bas Heijne wel. Honderd pagina’s heeft hij nodig om bovenstaande uiteen te zetten, en dat doet hij het liefst met citaten en ideeën van anderen. Als hij al eens probeert zelf iets te zeggen, is het in de ergst denkbare clichés – inderdaad, de clichés waar hij zélf nu juist zo tegen ageert. Dat zit ’m bijvoorbeeld in zijn taal: de ‘onoverbrugbare kloof tussen burger en politiek’ die we in Heijnes columns zo vaak aantreffen, wordt hier een ‘onoverbrugbare kloof tussen denken en zijn’, ‘tussen hoog en laag’, tussen de mens en ‘de wereld’ – ja, we passeren in dit boekje de ene gapende kloof na de andere.
Afgekloven is ook de centrale idee van Heijnes betoog: dat het de taak van de literatuur is om ons de wereld echt te laten zien – mijn god, ik val zowat van mijn stoel van bewondering over zo’n oorspronkelijke gedachte. Zelf lees ik het liefst verdovende niemendalletjes die elk idee dat ik over de wereld heb bevestigen, maar nu vallen de schellen me van de ogen: een roman kan mij iets nieuws bieden!
Lees het hele artikel in de HP/De Tijd van deze week.
/Gerelateerd
Dit is mijn generatie: de YOLO generatie
Irak, de grootste mediafaal van de moderne tijd
Wat hebben we aan bekvechtende journalisten?
Echte Liefde is kaal, rafelig en rauw
Running mate Paul Ryan is een bedrieger-
Kansen voor De Pers -
De Pers verdwijnt, de STER blijft. En dat is verre... -
Waarom ik een pislauw, nikserig gevoel krijg van B... -
Pijnlijke combinatie van berichten -
NVJ: ‘Koetsfoto’s Beatrix & Brans...
Uit noodzaak komt allerlei noodzaak als redding om de nood als een zaak aan te dienen, verdienen willen ze allemaal.
Bevrediging van mentale gezondheid tov het bevredigende geldsysteem, is een pad die 1 op 1 wordt afgelopen en die oplossingen mist. Het doorverwijzen naar HP/De tijd schrift is dan netzo commercieel als insteek als wellicht dat Bas H. doet. Het gaat niet om het collectief maar om de individu zijn centen. Commercie als een levenslijn en als moderne sekte verdeeld in categorie, om de mens te besodemieteren, en daarmee hem zelf. slimme mensen, individuen.
Goed geschreven. Jamal-Bas H: 10-0.
Jamal Ouariachi – who he?
Kant noch wal rakend geleuter en Bas Heijne staat als opper-lulmuts synoniem voor dit gebazel. In Nederland is er altijd ruimte voor dit soort quasi erudiet gezwam. Vrijheid blijheid … toch?
Beetje flauw, redactie uwer HP. Dit artikel bedoel ik. Niet wat betreft de inhoud, want volkomen mee eens. Alleen lijkt het erg op mijn reactie een paar weken geleden ten aanzien van van het NRC in het algemeen en Bas Heine in het bijzonder. Mijn ook wel bijtende kritiek op dat blad (als abonnee) was al snel uit de reacties verdwenen en dus bevreemd mij dat een beetje. Niettemin ben ik het eens met de kritiek op Bas Heine die gisteren in zijn collumn iets schreef over de wereldwijde demonstraties (occupy-onrust) Rare aanduiding trouwens.
Maar ja het is uiting geven aan wereldwijd ongenoegen, laaiende kwaadheid over het financieel systeem waar de hele westerse wereld door is gegijzeld. Banken die de boel bedonderen bij het leven en overheden die daaraan ondergeschikt zijn. Die demonstraties gaan dus ergens over. Wat doet Bas Heine? Die vraagt zich af wat het doel is van die demonstraties (het NOS jourmaille ook trouwens) Zonder merkje kan Bas Heine het niet duiden want daar zijn diens brains niet op ingesteld. Intellectueel?Laat me niet lachen. Zijn verklaring van het politieke landschap ontleent hij aan Wilders, die ziet hij als de maat der dingen. Zelf is hij niet in staat het rumoer te plaatsen. Plasterk nog gezien in Amsterdam op dat Beursplein? Was in het journaal (onder vrienden natuurlijk) Daar waar heel die meute op dat plein tegen ageerden, heeft hij met zijn PVDA clubje in de 2e Kamer geaccordeerd. Hoe durf je je dan zo te vertonen. Had met enige aandrang moeten worden verwijderd vind ik. Mocht m.i. ook met duw en trekwerk.
Goed Bas Heine tenslotte. Een lulkoeker zonder diepgang.
Nee Bas da’s niks. Dan de opper-allaochtone intellectueel Jamal Ouariachi die met zijn schreeuwerige one-liners opeens meent ook een mening te moeten verkondigen.
Kruip lekker weer in je allochtone schulpje, want we kunnen in Nederland ook heel goed zonder je letterbraaksel.
Overduidelijk is de stemming ten aanzien van de kwaliteiten van Bas Heijne, maar laten we eens het personage van Sheukel analyseren, kennelijk de enige met een “echt eigen mening”.
Overduidelijk is zijn conclusie over Bas, rijkelijk gelardeerd met feiten en onderbouwd vanuit zijn eigen kennis en ervaring. de veertien leestekens die nodig zijn voor deze analyse zeggen veel meer over het intellect van Sheukel dan over Bas.
Minder goed, zeg maar ronduit slecht, is zijn analyse over Jamal Ouariachi. Laten we deze eens nader analyseren:
Volslagen terecht merkt Sheukel nog op dat Jamal intellectueel is, maar hoe moeilijk kan deze conclusie zijn nadat men zijn debuut roman “de vernietiging van Prosper Morel” heeft gelezen, en kennelijk heeft Sheukel dat niet. Anders was hij al direct tot de conclusie gekomen dat Jamal geen allochtoon is maar een autochtoon met een mondiale achternaam.
Wat doet Sheukel vervolgens om de aandacht op zich te vestigen, hij bedient zich van een beetje Wilders popullistisch taalgebruik lees “schreeuwerig”, hou toch eens op man!.
Daarna direct concluderend dat het om een ongedefinieerd aantal one-liners gaat waarin een mening wordt verkondigd, in plaats van een gedegen onderbouwde intellectueel literair betoog van one-page.
Nog even een citaatje: echte bloggers, die publiceren blogs: u kopieert enkel blogberichten van anderen en vult dat aan met lasterlijk en zielig letterbraaksel. … zie hier ook dat komt niet uit eigen repliek van Sheukel, gewoon simpel gejat via Google.
Nee Sheukel, synoniem van kennelijk Shekel, ik zou zeggen terug naar je klaagmuur, uithuilen en opnieuw beginnen.
FIDO.